In gesprek met wetenschapsjournalist Charles C. Mann

Sustainable Development Goal(s): 13. Climate action17. Partnerships for the goals

Priorities for change: MobilityEnergyFoodRedefining ValueCircular EconomyResourcesBiodiversity
In gesprek met wetenschapsjournalist Charles C. Mann

Hoe kunnen we de strijd tegen de klimaatverandering concreet aanpakken? Daar bestaat geen kant-en-klaar antwoord op, we horen vaak verschillende en zelfs tegenstrijdige meningen. Volgens bestsellerauteur Charles Mann kan je twee strekkingen onderscheiden. Elke klimaatexpert is ofwel een ‘profeet’ ofwel een ‘tovenaar’. “Een constructief debat tussen de twee is nodig om de planeet leefbaar te houden.”

“België kan wél een bepalende schakel zijn in de klimaattransitie”

Wetenschapsjournalist en schrijver Charles C. Mann was in ons land op uitnodiging van het Departement Omgeving van de Vlaamse overheid, The Shift, Bond Beter Leefmilieu en denktank Oikos. Hij gaf er een lezing over zijn nieuwste boek: The Wizard and the Prophet. Daarna ging hij in debat met Christiane Malcorps, country manager Belgium bij Solvay, en Mathias Bienstman, beleidscoördinator bij Bond Beter Leefmilieu. De lezing was in een mum van tijd uitverkocht. Gelukkig konden wij de schrijver strikken voor een interview.

Wat is het verschil tussen een ‘tovenaar’ en een ‘profeet’?

“Tovenaars zien hun heil in innovatie en creativiteit. Elk klimaatprobleem kan volgens hen opgelost worden door technologische doorbraken te forceren of door vindingrijke oplossingen te bedenken. Profeten voorspellen echter onheil als we de limieten van onze aarde niet respecteren. We moeten dus onze productie en consumptie beperken om de klimaatverandering tegen te gaan. De gedachte van een circulaire economie past bijvoorbeeld helemaal in die filosofie.”

Hoe helpt die stereotypering het klimaatdebat vooruit?

“Het is natuurlijk een uitvergroting, maar ik heb die metaforen ontwikkeld om uit te leggen welke filosofie er aan de basis ligt van het betoog van profeten en tovenaars. Elkaars drijfveren kunnen identificeren, zal hen helpen om elkaar beter te begrijpen. Zo zullen ze ook beseffen dat ze meer gemeen hebben dan ze denken: zowel tovenaars als profeten zijn immers erg begaan met ons klimaat. Dat besef leidt tot wederzijds respect, iets wat cruciaal is in elk debat.”

“Het klimaatdebat is trouwens ook erg gebaat met netwerkorganisaties als The Shift, waar tovenaars en profeten elkaar vaak ontmoeten. The Shift kan leden stimuleren om aan zelfreflectie te doen en na te denken of ze tot het ene of tot het andere kamp behoren. Als ze ten volle beseffen dat niet iedereen dezelfde filosofie hanteert, zullen ze meer naar elkaar luisteren en misschien – wie weet – zelfs naar elkaar toegroeien. Ze hoeven hun eigen waarden daarvoor niet te verloochen, maar kunnen samen op zoek naar een nieuwe oplossing, die voor beide partijen aanvaardbaar is. In Silicon Valley hoor je vaak: expand the space of possibilities.”

Welke strekking is momenteel dominant?

“In de politiek overheerst over het algemeen de tovenaarsmentaliteit. Politici zijn voorstanders van tovenaars omdat die zeggen dat alles hetzelfde mag blijven, maar dat we het alleen slimmer moeten aanpakken. Profeten zijn radicaler en zijn dominant bij de bevolking. Dat verklaart ook de klimaatprotesten. Politici voeren maatregelen in die de tovenaars aanraden, terwijl de bevolking van mening is dat de profeten gelijk hebben.”

En wie zal het halen, denkt u?

“Daar kan ik me niet over uitspreken. Maar ik merk de laatste jaren wel een verschuiving van tovenaars naar profeten als het gaat over de klimaatverandering.”

In uw lezing doet u enkele aanbevelingen voor ons land. Kunt u een tipje van de sluier oplichten?

“Er is veel te doen rond jullie klimaatdoelstellingen. Maar België is een erg klein land. Om het cru te stellen: het doet er niet toe wat jullie doen om jullie uitstootemissies te verminderen. Wat er wel toe doet, is de impact die jullie in het buitenland realiseren. Ik gebruik vaak het voorbeeld van de Duitse Energiewende. Die revolutie, die een drastische daling van de kostprijs voor zonnepanelen met zich meebracht, had een effect tot ver buiten Europa. België zou dus een trekker moeten zijn en oplossingen moeten ontwikkelen die geëxporteerd kunnen worden naar China of India, waar de vermindering van de uitstoot wél een grote impact heeft op de klimaatverandering.”

Over welke concrete oplossingen gaat het dan?

“Een technologische doorbraak in de big grid bijvoorbeeld, die alle hoogspanningslijnen in Europa met elkaar verbindt. Het is nu nog niet mogelijk om stroom van bijvoorbeeld Spanje naar Polen op een stabiele én snelle manier te vervoeren. Bovendien zijn die lijnen nog niet met elkaar verbonden. Maar ik hoorde vandaag dat België het grootste aantal hoogspanningstransmissieverbindingen heeft met het buitenland. Een unieke kans om hierop in te zetten en met een oplossing te komen.”

“Er zijn nog andere energievraagstukken waarin België een grote rol kan spelen, bijvoorbeeld op het vlak van energieopslag. Jullie beschikken over genoeg potentieel om die technologieën te ontwikkelen: het nodige kapitaal, de kennis en het ondersteunend beleid zijn aanwezig.”

Beschouwt u uzelf als een profeet of een tovenaar?

“Ik wil mezelf niet ‘outen’ als profeet of tovenaar. Als journalist ben ik liever neutraal. Het is mijn job om de dingen te observeren, niet om aan te geven wat juist of fout is.”

De ultieme tovenaar en de vader aller profeten

In zijn boek presenteert Charles Mann Norman Borlaug als de ultieme tovenaar en William Vogt als de ultieme profeet.

“Norman Borlaug, de grondlegger van de groene landbouwrevolutie, is de vleesgeworden tovenaar. De argonoom, die actief was van de jaren vijftig tot de jaren tachtig, was een lichtend voorbeeld voor verschillende generaties van wetenschappers. De Amerikaan ontwikkelde enkele tarwegewassen met een hoger rendement die bovendien resistent zijn tegen ziektes. Concreet heeft hij er voor gezorgd dat de hongersnood in landen als Mexico, India en Pakistan werd uitgeroeid.”

“Maar de industrialisatie van de landbouw had ook zijn nadelen. Zo werd er steeds meer kunstmest gebruikt, wat grote gevolgen had voor de bodem en het grondwater. Het bracht ook een grote migratie naar de stad op gang. Als tegenreactie richtten mensen overal ter wereld milieubewegingen op. De profeet van die bewegingen is tot op vandaag William Vogt. De Amerikaanse ecoloog en ornitholoog voorspelde in zijn boek Road to Survival uit 1948 dat de alsmaar stijgende economische groei en het toenemende bevolkingsaantal een hypotheek leggen op onze toekomst en op die van de natuur. Vogt waarschuwde voor de uitbraak van hongersnood, oorlog, epidemieën en natuurrampen. Toen het boek uitkwam, zorgde het voor controverse. Maar daar bleef het ook bij. Veel bekende klimaatactivisten als Al Gore gebruikten Road to Survival als inspiratiebron.”

“Borlaug en Vogt hebben elkaar trouwens één keer ontmoet. Ze konden elkaar niet uitstaan en hebben daarna nooit meer met mekaar gesproken. Dat weerspiegelt hoe het klimaatdebat vandaag nog altijd wordt gevoerd, namelijk als een dovemansgesprek.”

Foto: Michael Lionstar