Vijf jaar SDGs: ‘We komen er samen of we komen er niet’

Sustainable Development Goal(s): 17. Partnerships for the goals

Priorities for change: Transversal
Vijf jaar SDGs: ‘We komen er samen of we komen er niet’

Hoever staan we met onze duurzame doelstellingen, onze handleiding voor een betere wereld, vijf jaar na de introductie van de Sustainable Development Goals? Econoom Guillaume Lafortune, coördinator van het SDSN-rapport dat landen rangschikt naargelang hun vooruitgang, maakt de balans op. Met 80 procent op ons puntenbriefje strijkt België de elfde plaats op. Vooral op vlak van klimaat heeft ons land, en bij uitbreiding de hele wereld, echter nog een lange weg te gaan.

De Sustainable Development Goals zijn de opvolgers van acht Millenniumdoelen (MNG’s), die van 2000 tot 2015 de norm waren en voornamelijk gericht waren op armoede, honger en kindersterfte. De Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen, die sinds het aflopen van hun voorgangers van kracht zijn, lopen tot 2030. Tegen die eindmeet moet de wereld sterke vooruitgang boeken op vlak van maar liefst zeventien doelstellingen, van gezondheid tot biodiversiteit. Een to do-lijst voor de wereld, willen we deze aarde en al haar inwoners in goede handen achterlaten. Al zou Guillaume Lafortune, econoom bij het Sustainable Development Solutions Network (SDSN), het zo niet stellen. ‘Noem het eerder een soort van strategische richtingaanwijzer,’ vindt Lafortune een betere omschrijving, ‘een weg die we de komende tien jaar verder moeten bewandelen.’

Gaan we de duurzame richting uit?

Lafortune is coördinator van een rapport van SDSN en de Duitse stichting Bertelsmann waarin gepeild wordt hoe het na vijf jaar met de SDGs gesteld is. Die conclusies trekt SDSN op basis van data van VN-organisaties, waaronder de FAO, ILO, Wereldbank en WHO, wetenschappelijke bronnen en cijfers van ngo’s zoals Oxfam en Tax Justice Network. ‘Het goede nieuws is dat er de afgelopen jaren wel degelijk vooruitgang geboekt is’, concludeert Lafortune uit het onderzoek. ‘Aziatische landen doen het zeer goed,’ geeft hij een voorbeeld, ‘en op vlak van SDG 1 en 3, doelstellingen over armoede en gezondheid die we al kennen sinds de Millenniumdoelen, is er over de hele wereld sterke vooruitgang geboekt.’

Uit de verzamelde data mag dan blijken dat de wereld gezonder en minder arm was dan vijf jaar geleden, na het afronden van het dataonderzoek sloeg de coronacrisis toe. ‘Door corona verloren veel mensen hun job, met stijgende armoede tot gevolg. Dat zal zeker zijn weerslag hebben op de vooruitgang van de SDGs.’ Het rapport gaat daar alvast voorzichtig op in: voor de meeste doelstellingen is er een ‘gemiddeld tot zeer negatieve impact’, voor andere kunnen we de impact nog niet weten. ‘Ook bij doelstellingen waar sommigen relatief optimistisch over zijn, zoals het klimaat dat even ademruimte kreeg, zie ik op de lange termijn vooral negatieve effecten’, voegt de econoom toe. ‘Toen de economie na strenge quarantainemaatregelen weer opstartte, was de uitstoot in bepaalde landen zelfs groter dan voorheen. Vele landen dreigen bovendien hun klimaatambities op te schorten om eerst het hoofd te bieden aan deze humanitaire crisis.’

Alle doelstellingen die te maken hebben met ons leefmilieu - verantwoordelijk consumeren en produceren (SDG 12), actie ondernemen voor het klimaat (SDG 13), leven in het water (SDG 14) en biodiversiteit (SDG 15) - zijn doelstellingen die het hoe dan ook al moeilijk hadden, wijst Lafortune aan. ‘Dat is een van de conclusies uit het rapport: ondanks de algemene vorderingen is er een sterk verschil tussen de vooruitgang van de verschillende doelstellingen. Ook SDG 2, met focus op voedselzekerheid, duurzame landbouw, ondervoeding en gezonde voeding, gaat niet de goede kant uit: een deel van de wereld heeft niet genoeg te eten, in een ander deel kampen mensen met obesitas.’ Er ligt nog veel werk op tafel, dus, voor alle landen.

Wat betekent een 8 op 10 voor België?

Na een algemene beoordeling en een inschatting wat de impact van de coronacrisis is op de SDGs, voegt SDSN een ranglijst toe aan het rapport. Daarin beschrijven Lafortune en zijn team de vooruitgang van alle VN-lidstaten op vlak van de zeventien SDGs. Van Zweden in polepositie tot rode lantaarn Centraal-Afrikaanse Republiek: alle landen krijgen een score en een uitgebreid puntenbriefje. Net buiten de top 10 prijkt België, tussen Estland en Slovenië in, op plaats 11. Globaal genomen gaat het om een score die overeenkomt met exact 80 procent. Een 8 op 10 lijkt een goed rapport, tot we het puntenbriefje van dichterbij bekijken.

Enerzijds heeft België, in tegenstelling tot zijn “buurlanden” in de rangschikking, geen enkele groen vlak. Dat wil zeggen dat het geen enkele van de SDGs tot nu toe behaald heeft. Ter vergelijking: Estland doet het goed op vlak van onderwijs (SDG 4) en biodiversiteit (SDG 15), Slovenië kreeg een pluim voor armoedebestrijding (SDG 1) en sterke juridische, politieke en politiële instellingen (SDG 16). Ook onze echte buurlanden kunnen op zijn minst één doelstelling afvinken: Nederland en Frankrijk verhelpen armoede op voldoende wijze (SDG 1), in Luxemburg - dat bovendien veertig plaatsen lager staat in de totale rangschikking - zijn mensen relatief gezond, zowel mentaal als fysiek (SDG 3).

Anderzijds doet België het niet goed wat betreft zijn impact op andere landen. Het staat het niet op plaats 11 maar op plaats 149 als we kijken naar de zogenaamde “spillover index”. Ons land gaat er op vlak van klimaat (SDG 13) bovendien op achteruit in plaats van vooruit, zonder de slechte score op de spillover index in rekening te brengen.

Wat wil dat concreet zeggen? ‘Een spillover betekent dat landen de meest schadelijke praktijken, zowel op sociaal als ecologisch vlak, uitbesteden naar het buitenland. Zo kan het zijn dat landen zelf weinig CO₂ uitstoten, maar wel verantwoordelijk zijn voor veel emissies in productielanden waar ze bijvoorbeeld hun staal, cement of zelfs hun kleren halen.’ In het rapport citeert Lafortune klimaatactiviste Greta Thunberg, die een spillover omschrijft als creative carbon accounting: creatief boekhouden met broeikasgassen. ‘Nu krijgen landen in Europa geen slechte score op pakweg textiel, omdat ze enkel verantwoording moeten afleggen over de consumptie, niet over de sociale gevolgen van de productie. Als je dat niet in rekening brengt, vertel je niet het hele verhaal.’

Alle landen samen, alle doelen samen

België stoot op zichzelf al veel CO2 uit. ‘8,8 ton per persoon per jaar,’ leest Lafortune af uit het rapport, ‘zonder rekening te houden met die spillover. Dat is veel meer dan de maximale 2 ton per persoon per jaar waar klimaatwetenschappers op hameren. België doet dus verre van genoeg om het Akkoord van Parijs, waarin afgesproken is om de opwarming van de aarde te beperken tot anderhalve graad, na te leven.’

België is niet het enige land dat zijn verantwoordelijkheid daarin niet nakomt. Geen enkel rijk land doet op dit moment voldoende om de SDGs op vlak van klimaat met vlag en wimpel te behalen. ‘Dat is een immens probleem, want de SDGs zijn pas waardevol als we ze globaal, allemaal, behalen’, oordeelt Lafortune. ‘Goede punten voor een land doen er niet toe, zolang er andere landen uit de boot vallen. We moeten ze allemaal samen behalen: alle landen samen, alle doelen samen. Anders komen we er niet.’

Om organisaties in ons land alvast aan te zetten tot meer actie voor het klimaat, zoals SDG 13 voorschrijft, lanceert The Shift in samenwerking met WWF op 12 oktober een klimaatalliantie: The Belgian Alliance for Climate Action. Organisaties en bedrijven worden aangemoedigd om in te tekenen, samen aan kennisoverdracht te doen en concrete, wetenschappelijk onderbouwde doelstellingen op te zetten.

De laatste week van oktober staat helemaal in het teken van de SDGs. Het SDG Forum, op 28 en 29 oktober, gaat dit jaar volledig digitaal. The Shift organiseert het SDG Forum in samenwerking met FIDO, AMS, UA, Vlaams Overheid, SPW, VBO en andere partners. Meer informatie vind je via onze website.

Redactie: Sarah Vandoorne